กัญชาประกอบด้วยสารอะไรบ้าง ?
กัญชามีส่วนผสมที่ออกฤทธิ์เป็นหลัก 2 ตัวคือ THC (tetrahydrocannabinol) และ CBD (canabidiol)
THC ออกฤทธิ์โดยไปกระตุ้นที่ตัวรับ CB1 และ CB2 (cannabinoid receptors 1 and 2) โดย CB1 จะมีจำนวนมากที่สมอง และ CB2 จะมีปริมาณมากที่อวัยวะเกี่ยวกับภูมิคุ้มกัน เช่น ต่อมทอนซิล ต่อมไทมัส ม้าม และไขกระดูก และระบบประสาทที่บริเวณลำไส้ โดยระบบนี้เรียกว่า endocannabinoid system ซึ่งควบคุมโดยสาร cannabinoid ที่อยู่ในร่างกายคนปกติคือ AEA (anandamide) และ 2-AG (arachidonoylglycerol) ซึ่งระบบนี้ใช้ในการควบคุมสมดุลในร่างกาย
(WuttikitStudio/shutterstock.com)
โดยปกติเซลล์ประสาทหรือ neuron จะสื่อสารกับเซลล์อื่นที่บริเวณส่วนปลายที่เราเรียกว่า synapse ในการทำงาน CB1 receptor จะอยู่ที่ presynaptic neuron โดย endogenous cannabinoid หรือสารที่มีอยู่ในคนปกติคือ AEA และ 2-AG จะหลังจาก postsynaptic neuron และไปจับกับ CB1 receptor ที่ presynaptic neuron เป็นการสื่อสารแบบย้อนกลับเรียกว่า retrograde signaling
THC จะคล้ายกับ endogenous cannabinoid โดยจะจับกับ CB1 recptor โดยตรงและจะมีผลคือลดการหลั่งสารสื่อประสาทโดยลดการทำงานของ calcium channel
สำหรับ CBD จะช่วยเสริมการทำงานของ anandamide โดยลดการดูดกลับของเซลล์และลดการกำจัด anandamide และช่วยออกฤทธื์กระตุ้นการทำงานของ GABA ซึ่งอาจจะช่วยออกฤทธิ์ในการช่วยผ่อนคลายและลดความวิตกกังวลได้ นอกจากนี้ CBD จะออกฤทธิ์ต่อ CB2 receptor ดีกว่าซึ่งจะไม่มีผลกับการกระตุ้นระบบประสาท ในพืชที่มี THC/CBD ratio สูงจะมีการกระตุ้นระบบประสาทมาก แต่ในพืชที่มี THC/CBD ต่ำจะมีผลในการทำให้ง่วงและผ่อนคลาย
(About_time/shutterstock.com)
กัญชายังสามารถกระต้นนการหลั่งโดพามีนหรือสารแห่งความสุขได้โดยทางอ้อม คือจะยับยั้งการหลัง GABA (gamma-amminobutyric acid) ที่บริเวณก้านสมอง GABA ทำหน้าที่ในการชะลอการทำงานหลั่งโดพามีน ผลจากการยับยั้ง GABA จึงกระตุ้นให้โดพามีนหลั่งมากขึ้น
กัญชามีกี่ชนิด ?
กัญชามีสายพันธ์ุหลัก 2 สายพันธ์ุ คือ Indica และ Sativa ทั้ง 2 สายพันธ์ุนี้มีลักษณะใบและลำต้นต่างกัน และมีคุณสมบัติทางเคมีต่างกัน ได้แก่
Sativa จะมีใบเรียว และมีลำต้นสูง ผู้บริโภคอาจรู้สึกกระปรี้กระเปร่า มีพลังงาน Indica จะมีใบกว้าง และลำต้นสั้น ผู้บริโภคอาจรู้สึกผ่อนคลาย หรือง่วง เคยมีงานวิจัยพบว่า Sativa จะมี THC สูงกว่า Indica ส่วน Indica จะมี CBD สูงกว่า แต่งานวิจัยล่าสุดพบว่ามีความหลากหลายของสัดส่วนระหว่าง THC และ CBD สูง สิ่งที่ทำให้ผู้สูบรู้สึกต่างกันอาจจะเป็นจากกลิ่นของส่วนประกอบที่เรียกว่า Terpene
ในประเทศไทยอาจเคยได้ยินชื่อกัญชง ซึ่งน่าจะหมายถึงกัญชาที่มีขนาด THC ต่ำ ทำให้มีสารกระตุ้นระบบประสาทต่ำ และมีวัตถุประสงค์เพื่อใช้ประโยชน์จาก CBD มากกว่า
(About_time/shutterstock.com)
การใช้กัญชา
เรานิยมนำส่วนดอกของกัญชามาใช้มากที่สุดเนื่องจากมีปริมาณ THC และ CBD มาก การใช้สามารถทำได้หลายวิธีได้แก่ การสูบ การกิน หรือการใช้ครีมทา
การสูบจะสามารถออกฤทธิ์ได้เร็วที่สุดเนื่องจากหลังจากสูบแล้วกัญชาสามารถไปที่ปอดและซึมเข้าสู่กระแสเลือดไปที่สมองได้เลย ระยะเวลาออกฤทธิ์สูงสุดอาจจะประมาณ 2-10 นาที
การกินจะใช้เวลานานกว่ามากกว่าการสูบในการออกฤทธิ์ เนื่องจากเมื่อกัญชาไปที่กระเพาะอาหารจะต้องถูกดูดซึมผ่านตับแล้วจึงไปที่กระแสเลือด กัญชาที่ไปที่ตับจะถูกเปลี่ยนลักษณะทางโมเลกุลซึ่งอาจทำให้ความรู้สึกของผู้ใช้ต่างจากการสูบ ระยะเวลาออกฤิทธิ์จากการกินใช้เวลาประมาณ 1-3 ชั่วโมง
ข้อดี
การใช้เพื่อสันทนาการ
ความคิดสร้างสรรค์ กัญชาอาจช่วยเพิ่มความรื่นเริงและทำให้มีความสุข แต่ยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าช่วยเพิ่มความคิดสร้างสรรค์
การนอน การใช้กัญชาช่วยให้นอนหลับดีขึ้นได้ในระยะสั้น แต่การใช้ในระยะยาวอาจทำให้มีความจำเป็นต้องใช้ก่อนนอนเป็นประจำ การหยุดทันทีในคนที่ใช้ในระยะยาวอาจทำให้นอนไม่หลับได้ การใช้กัญชาจะทำให้เข้าถึงการหลับลึกได้เร็วขึ้น แต่จะลดช่วง REM sleep ลงทำให้ผู้ใช้ฝันลดลง
ภาวะวิตกกังวล มีงานวิจัยแสดงถึง CBD ช่วยลดภาวะวิตกกังวลต่อการพูดต่อสาธารณะโดยเทียบกับยาหลอก ออกฤทธิ์ผ่านทางตัวรับสัญญาณของ serotonin
การใช้ทางการแพทย์
ยาแก้ปวด การกระต่นในระบบ endocannabinoid system โดยการยับยั้งการหฃั่งของสารสื่อประสาทที่ presynaptic neuron ทำให้ลดอาการปวดได้
ยาแก้อาเจียน การกระตุ้น CB1 receptor จะช่วยลดอาการคลื่นไส้อาเจียนได้ นอกจากนี้การกระตุ้นผ่าน serotonin receptor ของ CBD จะช่วยเสริมฤทธิ์ต้านการอาเจียนเช่นกัน THC กระตุ้นการหลั่งฮอร์โมน ghrelin ซึ่งจะกระตุ้นความอยากอาหาร และจะลดการหลั่ง insulin และ GLP-1 (glucagon-like peptide 1) ทั้งสองฮอร์โมนตัวหลังจะยับยั้งความอยากอาหาร การยับยั้งการหลั่งอาจจะกระตุ้นความอยากอาหารได้ สามารถให้ได้ในผู้ป่วยมะเร็งที่ได้ยาเคมีบำบัดที่อาจจะมีอาการคลื่นไส้อาเจียนมาก และความอยากอาหารลดลง กัญชาสามารถบรรเทาอาการและช่วยเพิ่มสารอาหารได้
ยากันชัก THC และ CBD มีผลช่วยลดอาการชัก โดยเฉพาะ CBD มีงานวิจัยที่มีผลชัดเจนโดยเทียบกับยาหลอกในการช่วยลดอาการชักในโรคลมชักรุนแรง ได้แก่ Dravet syndrome และ Lennox-Gastaut syndrome
ยารักษามะเร็ง เนื่องจาก CB2 receptor ที่ช่วยควบคุมเรื่องภูมิคุ้มกันแลัอยู่นอกสมอง จึงอาจจะมีฤทธิ์ช่วยทำลายเซลล์มะเร็งได้ ซึ่งพบได้จากรายงานจากการทดลองหลอดทดลองและสัตว์ แต่การรักษานี้ยังไม่มีการศึกษาที่เห็นผลชัดเจนในคน การใช้กัญชาอาจทำให้ยาที่ให้การรักษาด้วยภูมิคุ้มกันได้ผลแย่ลง
ข้อเสีย
การเสพติด
CB1 จะไปกระตุ้นโดยอ้อมในระบบโดพามีนซึ่งเป็นระบบที่ทำให้ผู้ใช้รู้สึกดีและอาจเสพติดได้ เชื่อว่าเกิดจาก CB1 ที่ในสมองส่วนก้านสมองบริเวณ ventral tegmental area จะยับยั้งการหลัง GABA (gamma-amminobutyric acid) ซึ่งจะยับยั้งการหลังโดพามีนต่อ CB1 ยับยั้งการหลัง GABA ทำให้ก้านสมอง สามารถหลั่งโดพามีนได้มากขึ้น
การเสพติดกัญชาเกิดได้ประมาณ 10% จากผู้ใช้ทั้งหมด การเสพติดนั้นอาจมีอาหารได้หลายแบบ ได้แก่ การเพิ่มปริมาณการใช้มากขึ้นเรื่อยๆ การเสพปริมาณมากจนทำให้การทำงานหรือการเรียนแย่ลง หรือการพยายามเลิกใช้แต่ทำไม่สำเร็จ
การกระตุ้นภาวะจิตเภท
การใช้กัญชามีโอกาสน้อยที่จะกระตุ้นภาวะจิตเภทหรือทำให้ภาวะจิตเภทแย่ลงได้ ซึ่งเชื่อว่าอาจเกิดจากการรบกวนการหลั่งโดพามีนในสมอง และมีรายงานเรื่องของการใช้กัญชาทำให้โรคจิตเภทที่เป็นอยู่แย่ลง อย่างไรก็ดีผู้ที่เป็นโรคจิตเภทก็มีแนวโน้มที่จะใช้กัญชาหรือสารเสพติดอื่นอยู่แล้วเช่นกัน
ผลต่อสมอง
กัญชาสามารถไปสู่สมองได้ดี เนื่องจากมีลักษณะที่ละลายในไขมันได้ (lipophylic) ทำให้สามารถแพร่เข้าสู่เยื่อหุ้มระหว่างเลือดกับสมองได้ (blood-brain barrier) การใช้กัญชาในวัยรุ่นมีผลทำให้ขนาดสมองเล็กลง ซึ่งอาจมีผลต่อความคิดและสติปัญญาในระยะยาว ไม่แนะนำให้ใช้ในคนอายุน้อยกว่า 20 ปี
ผลต่อผู้ตั้งครรภ์และให้นมบุตร
เนื่องจากลักษณะที่ละลายในไขมันได้ กัญชาสามารถแพร่ผ่านสายสะดือไปสู่เด็กในครรภ์ได้ และมีการขับออกทางน้ำนมได้เช่นกัน
การใช้กัญชาในหญิงตั้งครรภ์มีผลทำให้บุตรน้ำหนักน้อยกว่าปกติ และอาจมีผลทางสมองได้ในระยะยาวโดยอาจทำให้ความฉลาดลดลงได้ การให้นมบุตรในขณะที่ใช้กัญชาอยู่อาจมีผลลักษณะเดียวกนได้
| ข้อดีที่อาจนำไปใช้ | ข้อเสียที่อาจเกิดขึ้น | |
| THC | อาการปวด ภาวะกระวนกระวาย ภาวะเครียด | การเสพติด ภาวะสับสน ปัญหาสุขภาพจิต |
| CBD | โรคลมชัก อาการปวด การนอน | การเสพติด เมื่อใช้ปริมาณมาก |
References:
McPartland JM, Small E. A classification of endangered high-THC cannabis (Cannabis sativa subsp. indica) domesticates and their wild relatives. PhytoKeys. 2020 Apr 3;144:81-112. doi: 10.3897/phytokeys.144.46700. PMID: 32296283; PMCID: PMC7148385.
Mouhamed Y, Vishnyakov A, Qorri B, Sambi M, Frank SMS, Nowierski C, Lamba A, Bhatti U, Szewczuk MR. Therapeutic potential of medicinal marijuana: an educational primer for health care professionals. Drug Healthc Patient Saf. 2018;10:45-66. https://doi.org/10.2147/DHPS.S158592.
Connor, J.P., Stjepanović, D., Le Foll, B. et al. Cannabis use and cannabis use disorder. Nat Rev Dis Primers 7, 16 (2021). https://doi.org/10.1038/s41572-021-00247-4.
Sholler DJ, Moran MB, Dolan SB, et al. Use patterns, beliefs, experiences, and behavioral economic demand of indica and sativa cannabis: A cross-sectional survey of cannabis users. Exp Clin Psychopharmacol. 2022;30(5):575-583. doi:10.1037/pha0000462.
Stella N. THC and CBD: Similarities and differences between siblings. Neuron. 2023 Feb 1;111(3):302-327. doi: 10.1016/j.neuron.2022.12.022. Epub 2023 Jan 12. PMID: 36638804; PMCID: PMC9898277.
Bergamaschi, M., Queiroz, R., Chagas, M. et al. Cannabidiol Reduces the Anxiety Induced by Simulated Public Speaking in Treatment-Naïve Social Phobia Patients. Neuropsychopharmacol 36, 1219–1226 (2011). https://doi.org/10.1038/npp.2011.6.
Braun IM, Bohlke K, Abrams DI, et al. Cannabis and Cannabinoids in Adults With Cancer: ASCO Guideline. J Clin Oncol. 2024;42(13):1575-1593. doi:10.1200/JCO.23.02596
Ortiz-Medina MB, Perea M, Torales J, Ventriglio A, Vitrani G, Aguilar L, Roncero C. Cannabis consumption and psychosis or schizophrenia development. Int J Soc Psychiatry. 2018 Nov;64(7):690-704. doi: 10.1177/0020764018801690. PMID: 30442059.
Albaugh MD, Ottino-Gonzalez J, Sidwell A, et al. Association of Cannabis Use During Adolescence With Neurodevelopment. JAMA Psychiatry. 2021;78(9):1031–1040. doi:10.1001/jamapsychiatry.2021.1258.
Corsi DJ, Donelle J, Sucha E, Hawken S, Hsu H, El-Chaâr D, Bisnaire L, Fell D, Wen SW, Walker M. Maternal cannabis use in pregnancy and child neurodevelopmental outcomes. Nat Med. 2020 Oct;26(10):1536-1540. doi: 10.1038/s41591-020-1002-5. Epub 2020 Aug 10. PMID: 32778828.
Paul SE, Hatoum AS, Fine JD, Johnson EC, Hansen I, Karcher NR, Moreau AL, Bondy E, Qu Y, Carter EB, Rogers CE, Agrawal A, Barch DM, Bogdan R. Associations Between Prenatal Cannabis Exposure and Childhood Outcomes: Results From the ABCD Study. JAMA Psychiatry. 2021 Jan 1;78(1):64-76. doi: 10.1001/jamapsychiatry.2020.2902. PMID: 32965490; PMCID: PMC7512132.
WASIT MD 
Leave a comment